10 - واصفى هروى « 1 » زين الدين محمود بن عبد الجليل واصفى تاشكندى هروى ، پيرامون سال 890 ه در تاشكند ولادت يافت « 2 » و در جوانى بهرات رفت و محضر شاعر بزرگ نور الدين عبد الرحمن جامى را در آنجا درك كرد ، و چون ديرگاه در آن شهر زيسته بهروى معروف شد . وى با اواخر عهد سلطان حسين بايقرا ( م 911 ه ) و دوران تلاش نافرجام فرزندانش و زوال دولت تيمورى در خراسان و دولت مستعجل محمد شيبانى خان اوزبك در آن سامان همزمان بود چنان كه در تاريخ 913 بدستگاه حكومتى اوزبكيه در هرات آمد شدى داشت و عده‌يى از شاعران خراسان را آنجا ملاقات مىكرد و بدنبال محاوراتى كه دربارهء شعر كاتبى نيشابورى ( م 839 ) « 3 » با آنان داشت پنج غزل در وزنهاى متفاوت با التزام تيغ و آب در هر يك از آنها در جواب شعرى از كاتبى با همين التزام ساخت كه آن را « خمسهء متحيره » نام داد . واصفى در حدود سال 918 از بيم غلبهء شاه اسمعيل صفوى بر هرات از آن شهر بفرارود ( ماوراء النهر ) بازگشت و بملازمت پادشاهان و اميران اوزبك ادامه داد و آنان را در قصيده‌هاى متكلف و مصنوع متعددى كه سروده است

--> ( 1 ) - دربارهء او بنگريد به : * صحف ابراهيم ، على ابراهيم خان خليل ، ذيل حرف واو . * عرفات العاشقين ، تقى الدين اوحدى بليانى . * مقالهء مرحوم صدر الدين عينى منقول در كتاب تاريخ تذكره‌هاى فارسى . * تاريخ تذكره‌هاى فارسى ، گلچين معانى ، ج 2 ، ص 467 - 482 . آقاى گلچين شرح تقى الدين اوحدى را دربارهء واصفى هروى در پايان صحائف مذكور از كتاب خود آورده است . * تاريخ نظم و نثر فارسى ، مرحوم سعيد نفيسى ، ص 559 - 560 . ( 2 ) - بعضى مولد او را شهر هرات نوشته‌اند . از مؤلفان بسيار نزديك به او كسى كه او را تاشكندى دانسته تقى الدين اوحديست كه در ذيل نامش چنين آورده : « در هرى نشوونما يافته و در اصل تاشكنديست » . ( 3 ) - دربارهء او بنگريد به همين كتاب ، ج 4 ، ص 233 - 244 .